เพื่อนๆ อาจจะคุ้นชื่อ หรือเคยได้ยินคณะโสมภามาก่อน โดยเฉพาะน้อง Prep 50 ก็ได้เคยพบคุณสุธีราฯ ซึ่งมาร่วมสอนในช่วง Spring Break 50 ที่สนร.

ครั้งนี้ เรามีโอกาสได้พบกับคุณสุธีราฯ อีกหน ในขณะซ้อมเตรียมตัวเข้าร่วมงาน Thai Festival เมื่อปลายเดือนส.ค.51 และวันนี้ เราก็ขอถือโอกาสนำโสมภา มาเล่าสู่กันฟัง ไม่เพียงแต่จะเพลิดเพลิน แต่ผมเชื่อว่า เพื่อนๆ จะต้องทึ่งและภูมิใจแทนกับคุณสุธีราฯ และคณะโสมภา ของเขา

ก็ขอเล่าคร่าวๆ ก่อนที่คุณสุธีราฯ จะมาตอบคำถามของเรา  ผมเองความจริงได้เคยสัมภาษณ์คุณสุธีราฯ มาก่อนเมื่อประมาณ 7 ปีผ่านมา แต่เป็นการคุยเรื่องงานของเขา กิจกรรมและงานอดิเรกซะมากกว่า แต่วันนี้ เราจะเจาะเรื่องราวของคณะโสมภาเป็นหลัก เพราะคณะโสมภาที่ผมได้เห็นเมื่อ 7-8 ปีก่อนนั้น ต่างกับโสมภาวันนี้ ที่เป็นคณะนาฏศิลป์ที่มีชื่อเสียงไม่เพียงแค่ในหมู่คนไทยในเขตเมืองหลวง แต่เป็นที่ต้องการ สนใจ และจ้างไปแสดงงานต่างๆ ให้ชาวต่างชาติมากมาย ไปไกลเกินขอบเขตเมืองหลวงดี ซี  จากที่ก่อนนั้น อาจจะอาสาหรือรับไปรำแสดงงานกุศลเล็กๆ ต่างๆ ณ วันนี้ ได้ไปแสดงงานระดับมลรัฐ จนถึงระดับประเทศ มาหลายแห่ง เรามาฟังคุณสุธีราฯ ครูนาฏศิลป์อาสา จากวัดไทยดี ซี เล่าเกี่ยวกับคณะเลยดีกว่าครับ

สวัสดีครับ มีโอกาสพบวันนี้เห็นเบื้องหลังโสมภาคณะใหญ่แล้ว ต้องขอรบกวนครูแป๊กอีกแล้ว อยากทราบเกี่ยวกับโสมภา เริ่มต้นของกลุ่มเป็นมาอย่างไรครับ

คะ โสมภาเริ่มต้นในปี 1999 โดยแป๊กบังเอิญมาพบกับเพื่อน (ครูแป้น) ที่วัดไทยดี ซี โดยบังเอิญ แป้นเป็นเพื่อนรำ เรียนมาด้วยกันตั้งแต่เด็กๆ ที่โรงเรียนราชทัศน์นาฏศิลป์ ในเมืองไทย ก็เลยรวมตัวกับคนอื่นๆ อีกที่เรียนรำที่วัดไทยดี ซี มาตั้งแต่เล็ก เช่นครูเมธินีฯ น้องบุษบาฯ ซึ่งเป็นรุ่นราวอายุใกล้เคียงกัน  เราก็มาช่วยกันสอนเด็กๆ ที่วัดไทยด้วย และก็เริ่มแสดงในดี ซี แมรีแลนด์ เวอร์จิเนีย จนขยายไปรัฐใกล้เคียง  แล้วก็ยังคงสอน และไปแสดงตามที่ต่างๆ จนปัจจุบัน

จากวันแรกถึงวันนี้ สมาชิกของโสมภาเริ่มจากกี่คน และมีกี่คนในปัจจุบันครับ

ตอนเริ่มนั้น ก็ประมาณ 4-5 คน ในปัจจุบันนี้ เรามีอยู่ 10 คน คะ

เห็นมีสมาชิกชาวต่างชาติหลายคนด้วย จึงแปลกใจมาก ช่วยเล่าเกี่ยวกับสมาชิกชาวต่างชาติของโสมภาให้ฟังหน่อยครับ

คือเราไม่เพียงแค่สอนคนไทย แต่เราก็ยินดีเผื่อแผ่และสอนคนต่างชาติด้วย เราได้สอนทั้งที่วัดไทย ดี ซี และก็ไปสอนที่โรงเรียนสอนเต้นรำ Joe’s Movement ในแมรีแลนด์ อีกด้วย ก็เป็นที่มาของการมีชาวต่างชาติในคณะ  คือเราเห็นว่าเขามีความสนใจจริง มีความสามารถและเข้าใจศิลปะของเราได้พอสมควร  เมื่อเป็นเช่นนั้นแล้ว เขาตั้งใจที่จะเข้าร่วมกับคณะ เราก็รับเป็นสมาชิกของโสมภาในที่สุด

ผมเองเคยไปชมโสมภาแสดงมาในบริเวณเมืองหลวงนี้แล้ว ก็มากมายหลายที่ ทั้งงานเล็ก งานใหญ่ งานฟรี งานกุศล รวมไปถึงงานที่รับจ้าง  แต่ก็ทราบว่า ทางคณะไปไกลกว่านั้นมากแล้ว ซึ่งผมไม่เคยมีโอกาสตามไปดู อยากทราบเกี่ยวกับงานใหญ่ๆ ที่ต้องไปถึงต่างรัฐ ต่างประเทศ อย่างเม็กซิโก หน่อยครับ

งานใหญ่ๆ ทั้งในต่างรัฐ ต่างประเทศ รวมทั้งในท้องถิ่นของเราเองก็มีมากมาย ที่ใหญ่ๆ นั้น ก็มี

- งานของสถานเอกอัครราชทูตไทยที่กรุงเม็กซิโก เป็นงานร่วมกันจัดของกลุ่มอาเซียน ซึ่งสถานทูตไทยเป็นสปอนเซอร์

- งานแสดงที่ Historic Theatre ที่ Teatro Juárez, Guanajuato, Mexico เมื่อเดือนมิถุนายน 51 งานนี้เราไปกันทั้งหมด 10 คน เป็นงานที่ใหญ่ เขาขายบัตรกันหมดเกลี้ยง ที่นั่นจุคนได้ประมาณ 300 คน

- งานที่ Massachusetts ไปแสดงที่ Peabody Museum เป็นงาน Exhibition ซึ่งเกี่ยวกับประวัติศาสตร์สมัยกรุงศรีอยุธยา

ที่ยกตัวอย่างมาก็เป็นเฉพาะงานที่แป๊กคิดว่า เป็นงานใหญ่มากๆ ขนาดตัวเองยังทึ่งว่า พวกเราไปแสดงงานระดับนั้นเชียวหรือ    

ใครไม่เห็นเบื้องหลังคงไม่ทราบว่า ที่ได้ชมหน้าเวทีนั้น การแสดงเพียงไม่กี่นาทีในแต่ละชุด จะมีการใช้เวลาเป็นชั่วโมงๆ หลังเวที นี่ยังไม่นับก่อนการแสดงเป็นสัปดาห์ เป็นเดือน อยากให้ครูแป๊กเล่าเกี่ยวกับการเตรียมตัวในเบื้องหลังให้ฟังบ้างครับ

แต่ละงานที่เราไปแสดงนั้น เราใช้เวลาเตรียมตัวกันล่วงหน้าหลายๆ เดือน ถ้ายิ่งชุดไหนที่เรามีชาวต่างชาติรำด้วย ก็คงสัก 3 เดือนล่วงหน้า แล้วเราก็จะซ้อมกันสัปดาห์ละ 2 ครั้ง ครั้งละประมาณ 2 ชั่วโมง  นี่ก็เป็นการเตรียมคร่าวๆ สำหรับการออกทัวร์แต่ละครั้ง  แต่ถ้าเป็นงานเล็กๆ นั้น อาจจะไม่ต้องใช้เวลามากในการเตรียมตัวเช่นนี้  ส่วนก่อนการแสดงนั้น ทุกงานเราก็ต้องไปล่วงหน้าอย่างน้อย 2-3 ชั่วโมง เพราะการแต่งตัวแต่งหน้านั้น ก็ใช้เวลาเป็นชั่วโมงอยู่แล้ว ยิ่งถ้าเป็นชุดใหญ่ ที่ต้องมีเครื่องทรงมากๆ เราพยายามจะไปล่วงหน้าก่อนเยอะ

ทำอย่างไร จึงได้เกิดมีชื่อเสียงและเป็นที่รู้จักในหมู่คนต่างชาติ ซึ่งเป็นที่มาของการจ้างไปแสดงในที่ต่างๆ ทั้งใกล้และไกล

คือพอคนที่ชมได้เห็นว่า เราแสดงได้ดีมีคุณภาพ ก็เป็นการพูดกันจากปากต่อปาก คนก็เริ่มรู้จักเรามากขึ้นเรื่อยๆ และเราก็มีเวปไซด์ที่ให้ข้อมูล เราไปแสดงที่ไหน เรามีรูปภาพ มีวีดีโอ ไว้บนเวป  อีกทั้งหนังสือพิมพ์ก็เป็นสื่อที่เผยแพร่เรา ทั้งหนังสือพิมพ์ไทย ฝรั่ง เนื่องจากเขานำไปลงเป็นข่าวในแต่ละงานที่เราไปแสดง  สำหรับเวปไซด์ของเรานั้น ถ้าพิมพ์ค้นหาด้วยคำว่า Thai Dance ใน  Google หรือ Search Engine ต่างๆ  ชื่อของคณะโสมภาก็จะปรากฎอยู่ในลำดับต้นๆ  จึงเป็นที่มาของการรับงานแสดงต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นงานฉลอง  งานรื่นเริง งานปีใหม่ งานแต่งงาน ฯลฯ อีกมากมาย เราไปมามากหลายงานแล้วคะ

ทราบว่าเคยรับไปแสดงด้วยค่าจ้างที่สูงมากๆ ช่วยยกตัวอย่าง งานเหล่านั้นมาเล่าให้เพื่อนๆ ได้ฟังกันหน่อยครับ รวมทั้งค่าแสดงที่สูงสุดที่เคยได้รับในแต่ละงานที่ผมกล่าวไปนั้นด้วย

งานที่จะให้ค่าจ้างสูงๆ นั้น ส่วนใหญ่จะเป็นงานส่วนตัว อย่างงานตรุษจีน (Chinese New Year) ที่ Nevada  เมื่อปีที่ผ่านมา คนอเมริกันเป็นผู้จัด เขาเป็นบริษัทบันเทิงใหญ่มาก ทำงานกับให้ดาราดังๆ มากมาย ค่าตัวที่เขาจ้างก็จะเป็นแบบมาตรฐานอเมริกัน ซึ่งสำหรับเราแล้ว มันก็เลยกลายเป็นค่าตัวที่สูง  คุ้มค่ากับเวลา การเดินทาง  หรืองาน แต่งงานที่ผู้จัดค่อนข้างมีฐานะ เขาก็ให้เรามากพอสมควร

แต่ถึงเราจะได้ไปงานใหญ่ๆ จ่ายมากๆ อย่างนั้น เราก็ไม่เคยลืมงานกุศล ที่จะจ่ายน้อย หรือไปแสดงให้ฟรี เพราะเราเริ่มมาจากจุดที่ว่า เราต้องการเผยแพร่นาฏศิลป์ไทยให้เป็นที่รู้จัก  ไม่ใช่ว่าพอได้งานใหญ่ๆ แล้ว ต่อไปไม่รับงานเล็กๆ  เรายังคงยึดถือเป้าหมายของเราเสมอคะ 

กลับมาพูดกันถึงเครื่องแต่งกาย เครื่องประดับ ของคณะ  ไปหากันมาอย่างไรได้มากมาย ลงทุนไปมากขนาดไหน ฯลฯ

ชุดรำนั้น ขอบอกว่าแพงมากๆ เมื่อเราได้ค่าตัวค่าแสดงมาทุกงาน เราจะเก็บเข้ากลุ่ม 20 % เพื่อเอาไปซื้อเสื้อผ้า เครื่องละคร เครื่องประดับในการรำ แต่ก็ไม่ได้ซื้อตลอดเวลา เมื่อเก็บได้พอสมควรก็ค่อยไปซื้อทีหนึ่ง ครูคมคาย กลิ่นภักดี เป็นผู้ช่วยหาซื้อ เพื่อให้ถูกต้องตามประเพณี ตามแบบมาตรฐาน เพราะเป็นคนมีความรู้ และเราก็จะซื้อชุดที่มีค่อนข้างมีคุณภาพ ให้สมกับค่าเงินที่เราได้มาด้วยความเหน็ดเหนื่อย

ผมยังทึ่งกับกิจกรรมของคณะ ที่ครั้งแรกเกิด จำได้ว่า จากเพื่อเล่นๆ เพื่องานอดิเรก เพื่อความสุข เพื่อถ่ายทอดและโชว์นาฏศิลป์ไทยๆ ให้ชาวต่างชาติได้รู้จัก จนวันนี้ กลายเป็นความต้องการอย่างมากจากชาวต่างชาติที่จะจ้างไปเอนเทอร์เทนในงานรื่นเริงต่างๆ  แต่ก็ยังคงไม่ลืมช่วยเหลืองานวัด งานการกุศล อยากทราบว่า ครูแป๊กและเพื่อนๆ ในคณะมีความรู้สึกอย่างไร กับความสำเร็จเกินคาดนี้ครับ

เราภูมิใจกับสิ่งที่เราทำ ภูมิใจกับการได้รับสนองตอบจากคนไทยในอเมริกา คนอเมริกัน คนต่างชาติ และจากประเทศเพื่อนบ้าน  เรามีโอกาสที่จะทำให้ดีกว่านี้อีก ยังมีอีกเยอะมากที่เราต้องพัฒนา ไม่อยากหยุดทำ  ทุกวันนี้ สมาชิกในกลุ่มก็จะหาทางไปเรียนเพิ่มเติมจากอาจารย์ที่เมืองไทย เมื่อมีโอกาสกลับไป สมาชิกก็จะไปเรียนเพิ่มเติมกับครูคมคายฯ เรายังอยากจะจัดทัวร์ไปเรียนกันอย่างจริงจังด้วยซ้ำ จะได้ไปเรียนกันพร้อมๆ ทั้งกลุ่ม 

ครูแป๊กได้บันทึกกิจกรรมที่ผ่านมาไว้มากมาย มีรายละเอียด มีภาพการแสดงสะสมไว้บนเวปของคณะ ซึ่งทำได้สวยงามซะด้วย อยากทราบเกี่ยวกับเวปของโสมภาบ้างครับ  ใครช่วย ค่าใช้จ่าย ใครดูแลอัพเดท ฯลฯ

เรื่องนี้เราต้องขอบคุณดีไซด์เนอร์เป็นพิเศษ คือคุณพาฉัตร ทิพทัส ซึ่งเป็นเพื่อนสมัยเรียนด้วยกัน  เขาทำเวปให้เราฟรีด้วย เขาเรียนมาทางการจัดการทางศิลปะ จึงเข้าใจศิลปะไทยได้อย่างลึกซึ้ง เขารู้ว่าจะเสนอข้อมูลอย่างไรให้คนเข้าใจได้ง่าย  เราเพียงบอกความคิดให้เขา และเขาก็ไปแปลเป็นความต้องการของเราออกมาในรูปแบบและหน้าตาของเวปโสมภาอย่างที่เห็นอยู่นี้ ตอนนี้เขากลับไปเมืองไทยแล้ว เราก็จ้างคนอื่นในเมืองไทยให้ดูแลต่อในราคาถูกมากๆ  ต้องขอบคุณคุณพาฉัตรมากๆ เลยคะ

พูดถึงโสมภาแล้ว จะเรียกว่าสมัครเล่นก็ไม่ใช่ โปรฯ ก็ไม่เชิง เพราะจริงๆ แล้ว ก็มีครูแป๊กและเพื่อนบางคนในคณะที่เรียนนาฏศิลป์ไทยมาตั้งแต่เล็ก มีหลายท่านที่นำมาฝึกด้วยเพื่อการแสดงบางรายการ โดยเฉพาะชาวต่างชาติ เราดูก็คงรู้ว่าไม่ใช่โปรฯ อย่างครูแป๊ก ครูแป้น ครูเมย์  แต่ผู้ชมก็สามารถชมการแสดงได้อย่างเพลิดเพลินโดยไม่ต้องมองลึกไปว่าใครรำเป็นใครรำหัด  อยากทราบว่าครูแป๊กมีวิธีการอย่างไร ในการเลือกตัวแสดง การจัดการ การวางตัว ฯลฯ เพื่อให้ทุกอย่างดูรื่น ดูเพลิน ดูสนุกสนาน ดูภาพรวมของการแสดง โดยผู้ชมไม่นึกตำหนิว่าคนไหนมืออ่อน มือแข็ง รำเป็นหรือหัดรำ 

เรื่องนี้เราใช้เวลามากกับการฝึกคนต่างชาติ  เราฝึกเขากัน 3-4 ปี ก็ยังไม่สามารถถึงขั้นไปรำแบบไทยจริงๆ ได้ เพราะมันยากและต้องมีการฝึกฝนมาแต่เล็กๆ  เราก็ลงเขาให้รำแบบการแสดงพื้นบ้าน เพราะมันง่าย ทุกอย่างดูพร้อมเพรียง ก็ออกมาดูดี  หากเขาพร้อม หากเราเห็นว่าเขารำได้ดีพอสำหรับการรำไทยแล้ว เราก็คงให้เขาลงรำได้  นักเรียนบางคนของเรามีพื้นฐานก่อนแล้ว เรียนปีสองปี ก็สามารถรำชุดใหญ่ได้ เราก็ให้รำ บางรายก็ให้เรียนเพิ่มเติมก่อน เราให้โอกาสทุกคน หากพร้อมก็ให้รำในขุดที่เหมาะสม

เหมือนเคยได้ยินว่า Network TV มีความสนใจคณะโสมภา จริงเท็จอย่างไร ช่วยเล่าให้ฟังหน่อยครับ

ก็มีบ้างคะ ที่ผ่านมาเสียงจากอเมริกา ( Voice of America หรือ VOA) ก็มาสัมภาษณ์ไปออกทีวีเมืองไทย ดูเหมือนจะไปออกรายการของ อสมท. ของมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช  แล้วก็มี โทรทัศน์เครือข่ายของไทยที่ Boston, Massachusetts  และช่อง  Fox 5 ที่เคยมาสัมภาษณ์เรา

เนื่องจากโสมภาเกิดในดี ซี  สมาชิกจึงมีเพียงผู้ที่อยู่ในบริเวณเมืองหลวงนี้ ผมเองเชื่อว่า ยังคงมีเด็กไทยอีกหลายคนที่อยู่ในรัฐอื่นๆ ซึ่งมีความรู้นาฏศิลป์ไทยมาแต่เด็กเช่นเดียวกับครูแป๊ก  อยากทราบว่า เคยคิดไหมว่า หากเขาสนใจหรือเห็นผ่านเวป อยากจะร่วมทีมโสมภา จะรับหรือไม่ และจะมีความเป็นไปได้อย่างไร หากมีการไปแสดงในต่างรัฐซึ่งเขาอยู่  พูดสั้นๆ คือ เป็นไปได้หรือไม่ครับสำหรับสมาชิกโสมภาในต่างรัฐ ต่างถิ่น  มันจะเป็นอุปสรรคในการซ้อม การสื่อสาร ฯลฯ หรือไม่อย่างไร

ก็เคยได้รับโทรศัพท์จากนักเรียนรัฐอื่นเหมือนกันนะคะ ที่มาเห็นเวปของเรา สนใจจะมาซ้อม มาร่วมกลุ่ม  แต่การออกงานนั้นจะค่อนข้างลำบากหน่อย อย่างที่ได้พูดให้ฟังแล้วว่า เราต้องมีการซ้อมกันมากก่อนออกงาน  เราเคยมีสมาชิกที่เป็นโปร เอกนาฏศิลป์ พูดได้ว่าระดับมืออาชีพ มาร่วมก่อนงานเพียง 2-3 วัน ซ้อมกันเล็กน้อย ก็ออกโชว์เลย แบบนั้นคงไม่มีปัญหา แต่ถ้าไม่ใช่แล้ว หากเราไม่แน่ใจ คงลำบากคะ

ขอขอบคุณครูแป๊กเป็นอย่างมากที่สละเวลามาคุยกับเราอีกครั้ง ทุกวันนี้ เราก็ยังคงพบครูแป๊กและทีมโสมภา ไปสอนนาฏศิลป์เด็กไทยอยู่เป็นประจำทุกสัปดาห์ แต่ถ้าเพื่อนๆ สนใจว่าโสมภาไปไหนมาบ้าง ก็ขอแนะนำ  www.somapadance.org ที่มีกิจกรรมต่างๆ ให้ชมทั้งที่ผ่านมา และตารางกิจกรรมล่วงหน้า รวมทั้ง รู้จักกับสมาชิกหลักของโสมภาแต่ละท่าน  ไม่เพียงแต่คุณสุธีราฯ และโสมภาจะมีกิจกรรมที่เป็นประโยชน์และน่ายกย่อง แต่ยังทำให้เราคนไทยภูมิใจแทนอีกด้วย  หากคุณเห็นรายชื่อกิจกรรมและงานต่างๆ ของโสมภาแล้ว ผมเชื่อว่าเพื่อนๆ คงเห็นพ้องกับผมเช่นกัน แล้วพบกันใหม่ สวัสดีครับ