วันหยุดราชการ เป็น “การแสดงประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ประเพณีของชาติ”  แต่ละประเทศจึงมีวันหยุดราชการของตนเอง  ที่มักกำหนดไว้ไม่ตรงกับประเทศอื่น เนื่องจากมีพื้นฐานทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และประเพณีไม่เหมือนกัน  ตัวอย่าง เช่น

วันเฉลิมฉลองความเป็นชาติหรือวันชาติ  สหรัฐฯ ถือวันที่ 4 กรกฎาคม ซึ่งเป็นวันคล้ายวันประกาศอิสรภาพจากประเทศอังกฤษ เป็นวันชาติ แต่ประเทศไทยถือวันที่ 5 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันคล้ายวันเฉลิมพระชนม์พรรษาเป็นวันชาติ ตามธรรมเนียมปฏิบัติส่วนใหญ่ของประเทศที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข[i]เช่น เนเธอร์แลนด์ ลักเซมเบอร์ก ญี่ปุ่น เนปาล โมนาโก โอมาน เป็นต้น[ii]

ประเทศที่ชนส่วนใหญ่นับถือศาสนาคริส์ต จะกำหนดวันสำคัญทางศาสนาคริส์ต เช่น วันขอบคุณพระเจ้า วันคริส์ตมาส เป็นวันหยุดราชการ  ส่วนประเทศที่มีพุทธศาสนาเป็นศานาประจำชาติ จะกำหนดวันสำคัญทางพุทธศาสนา ได้แก่ วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา ฯลฯ เป็นวันหยุดราชการ เป็นต้น

วัฒนธรรมของคนในชาติก็มีผลต่อการกำหนดวันหยุดราชการด้วย เช่น สังคมอเมริกันให้ความสำคัญกับคุณภาพชีวิต การพักผ่อนกับครอบครัว  การเดินทางไปพบบิดามารดาและญาติสนิทในช่วงวันหยุดยาว เป็นเรื่องสำคัญและจำเป็น เนื่องจากเป็นสังคมเดี่ยว  บุตรหรือธิดาซึ่งเติบใหญ่มักจะแยกครอบครัวไปอยู่ต่างหาก และอาจอยู่ต่างรัฐ  การเดินทางไปเยี่ยมบิดามารดาหรือคนในครอบครัวจึงเป็นธรรมเนียมปฏิบัติ  ประกอบกับสหรัฐฯ เป็นประเทศที่พื้นที่ใหญ่ถึง 18.7 เท่าของประเทศไทย (สหรัฐ : ไทย เท่ากับ 9.6 ล้านตารางกิโลเมตร ต่อ 5.1 แสนตารางกิโลเมตร)   การเดินทางจึงต้องใช้เวลา  ดังนั้น วันหยุดราชการของสหรัฐฯ จึงมักถูกกำหนดให้ตรงกับวันจันทร์ เพื่อให้คนได้มีโอกาสหยุดยาวไปทำภารกิจทางสังคมดังกล่าว  วันหยุดราชการจึงมักไม่ตรงกับวันสำคัญทางประวัติศาสตร์หรือวัฒนธรรม เช่น วันรำลึกถึงพระคุณของคุณมาร์ติน ลูเธอร์คิง ผู้รณรงค์ต่อสู้เพื่อความเสมอภาคของคนผิวสี ทางราชการกำหนดให้วันจันทร์ที่สามของเดือนมกราคม เป็นวันหยุดราชการ[iii] ทั้ง ๆ ที่คุณมาร์ติน ลูเธอร์ คิง เกิดวันที่ 15 มกราคม 2472[iv] หรือวันค้นพบทวีปอเมริกา (Columbus Day) ราชการกำหนดวันจันทร์ที่สองของเดือนตุลาคม เป็นวันหยุดราชการ ในขณะที่วันที่โคลัมบัสเดินทางมาถึงทวีปอเมริกา คือ 12 ตุลาคม 2035[v]  สำหรับไทยเราไม่มีวัฒนธรรมดังกล่าว จึงนิยมกำหนดวันหยุดราชการให้ตรงกับวันคล้ายวันจริง แต่ถ้าวันหยุดดังกล่าวตรงกับวันเสาร์หรืออาทิตย์ก็นิยมกำหนดให้วันจันทร์เป็นวันหยุดชดเชย

ประเทศไทยมีการปกครองระบอบประชาธิปไตยโดยมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข ร้อยละ 95 ของประชากรนับถือศาสนาพุทธ มีวัฒนธรรมประเพณีที่สืบทอดมาช้านาน ต่างจากหลายประเทศ  เราจึงต้องกำหนดวันหยุดราชการให้สอดคล้องกับประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมและประเพณีของเราเอง สมกับการเป็นประเทศเอกราช มีอำนาจอธิปไตยของตนเอง

สำหรับส่วนราชการไทยในต่างประเทศ การกำหนดวันหยุดราชการ ต้องผสมผสานระหว่าง “การให้เกียรติประเทศเจ้าบ้าน” กับ ”ความเป็นประเทศเอกราช” โดยสถานเอกอัครราชทูตจะเป็นผู้พิจารณานำวันหยุดราชการตามประเพณีท้องถิ่นมาเป็นเกณฑ์ บวกด้วยวันหยุดราชการไทย  แต่เมื่อรวมแล้ว ต้องไม่เกิน 20 วัน[vi]

สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงวอชิงตัน ก็กำหนดโดยยึดหลักการข้างต้น โดยกำหนด วันหยุดราชการปี 2549 ไว้ 19 วัน (วันหยุดราชการที่ข้าราชการในประเทศไทยได้รับ มี 16 วัน) ดังรายละเอียดใน http://www.oeadc.org/oea/holidays_2006

การกำหนดวันหยุดราชการของหน่วยงานในต่างประเทศ นอกจากต้องให้เกียรติประเทศเจ้าบ้านแล้ว ต้องให้เกียรติประเทศแม่ด้วย  จะหยุดวันชาติเขา โดยไม่หยุดวันชาติเราได้อย่างไร

วิสูตร  ประสิทธิ์ศิริวงศ์

15 กุมภาพันธ์ 2549