เมื่อสัปดาห์ก่อน ผมได้รับโทรศัพท์จากนักเรียนทุนรัฐบาลท่านหนึ่ง แจ้งว่า จะแต่งงานกับคนอเมริกัน และจะไม่กลับไปปฏิบัติงานชดใช้ทุน พร้อมขอทราบแนวทางการจ่ายเงินชดใช้ทุนด้วย 

ผมตอบอย่างไร ไม่ขอกล่าว ณ ที่นี้  ผมเพียงบอกพวกเราว่า แม้ผมจะเคารพการตัดสินใจเลือกวิถีชีวิตของนักเรียนทุนท่านนี้ และส่วนหนึ่งของความรู้สึกจะชื่นชมที่อุตส่าห์ติดต่อมา เพื่อขอทราบเงื่อนไขการจ่ายเงินชดใช้ทุน  ดีกว่าบางท่านซึ่งหนีทุนหายไปโดยไม่บอกกล่าว  ปล่อยให้คุณพ่อ คุณแม่ ญาติพี่น้อง ผู้มีพระคุณ เพื่อนฝูง หรือผู้ค้ำประกัน รับผิดชอบผลของการตัดสินใจของตน

แม้จะชื่นชม ผมก็เสียความรู้สึก เสียใจ และเสียดาย ที่ไทยเราต้องเสียดุลคนอีกครั้ง เสียคนซึ่งมากคุณค่า คนซึ่งสยามชาติได้ลงทุนด้วยใจ เวลา และเงินตรา อย่างมหาศาล  ขอเรียนว่า ชาติให้ทุนท่านมาเรียน ไม่ได้หวังให้ท่านจ่ายเงินคืน ไม่ได้หวังกำไรจากเงินที่ท่านชดใช้  แต่หวังและมุ่งหวังอย่างยิ่งว่า ท่านจะร่วมใช้พลังใจ พลังสมอง พลังความคิด สรรสร้างชาติและสังคมของเราให้พัฒนายิ่ง ๆ ขึ้นไป

แม้เราจะพัฒนาขึ้น จนได้รับการประเมินว่า มีขีดความสามารถในการแข่งขันเป็นลำดับที่ 29 ของโลก (IMD World Competitive Yearbook 2004) แต่เราก็ยังด้อยกว่าอีกหลายประเทศ  เป็นรองเพื่อนบ้าน อย่างสิงคโปร์ และมาเลเซีย (ลำดับที่ 2 และ 16)  ยังมีปัญหาทั้งทางเศรษฐกิจและสังคมที่ต้องแก้ไข มีช่องว่างระหว่างคนรวยกับจน คนจนมีประมาณ 6.2 ล้านคน หรือประมาณ 9.8% (เกณฑ์คนจน คือ ผู้มีรายได้ต่อเดือนเท่ากับหรือน้อยกว่า 922 บาท – สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ)  มีอัตราการตายของทารกอายุน้อยกว่า 1 ปี ร้อยละ 34.5  มีเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีซึ่งขาดสารอาหารร้อยละ 9.4   มีช่องว่างทางดิจิทัล (Digital Divide)  กว่าร้อยละ 80 ไม่ใช้อินเทอร์เน็ต (สำนักงานสถิติแห่งชาติ, เครื่องชี้การพัฒนาประเทศไทย พ.ศ.2546) มีนักวิทยาศาสตร์และวิศวกรเพียง 103 คนจากคน 100,000 คน มีการลงทุนด้านวิจัยและพัฒนาเพียง 0.1% ของ GNP (World Bank, Human Development Report 2001)

ประเทศเรามีคน 62 ล้านคน ซึ่งต้องลงสนามวิ่งแข่งทางไกลกับคนชาติอื่น ๆ บนลู่วิ่งที่กว้างขวาง แต่แน่นขนัดด้วยประชากรโลกกว่า 6,200 ล้านคน  เราคงวิ่งไปพร้อม ๆ กันทั้ง 62 ล้านคนเพื่อจะได้เข้าสู่เส้นชัยพร้อมกันไม่ได้ เพราะนั้นหมายถึงเราทุกคนจะล้าหลังประเทศอื่น  เราจึงส่งท่านซึ่งยังหนุ่มยังสาวมาเพื่อวิ่งนำเรา  หวังว่าท่านจะวิ่งนำไปข้างหน้า แล้วหันมาส่งสัญญาณว่าลู่ไหน ช่องไหนที่คนไทยอีกจำนวนมากจะวิ่งได้   เพื่อให้คนไทยจำนวนมากวิ่งถึงเส้นชัย เร็วบ้างช้าบ้าง แต่ก็ถึงเส้นชัยทุกคน โดยคนที่ถึงช้าสุด ก็ยังอยู่ในตำแหน่งที่ดีพอสมควร   ส่วนท่านจะเข้าเส้นชัยเป็นลำดับหนึ่งลำดับสอง ก็ไม่ว่ากัน  เราเพียงหวังว่าท่านจะไม่วิ่งออกนอกลู่นอกทาง ตัดช่องน้อยแต่พอตัว

ผมจึงขอพูดตรง ๆ แม้จะฟังไม่เพราะ ขอความกรุณาท่านผู้คิดแต่แรกว่า จะออกนอกลู่ อย่าได้สมัครแข่งขันเพื่อรับทุนรัฐบาลเลย  ใช้เงินของครอบครัวหรือหาแหล่งทุนอื่นที่ไม่มีข้อผูกพันดีกว่า  อย่าทำลายโอกาสของสังคมไทยที่จะได้รับประโยชน์จากงานที่รังสรรโดยนักเรียนทุนรัฐบาล นี่ไม่ได้หมายความว่า คนซึ่งไม่ใช่นักเรียนทุนรัฐบาล จะสร้างประโยชน์ให้ชาติบ้านเมืองไม่ได้  แต่คนเป็นนักเรียนทุนมีพันธะที่ต้องคิดถึงชาติและสังคมก่อนคิดถึงตนเอง เพราะเรียนด้วยทุนของสังคม ไม่ได้เรียนด้วยทุนตนเอง  ส่วนท่านผู้ตั้งจิตแต่แรกว่าจะทำงานให้กับสังคมไทยหลังสำเร็จการศึกษา ก็ขอให้ตั้งจิตให้แน่วแน่ อย่าหวั่นไหว  ให้รู้จักหน้าที่  ท่านมาที่นี่เพื่อมาสั่งสมความรู้และประสบการณ์ เพื่อกลับไปทำประโยชน์ให้สังคมไทย   อย่าให้ความเหงา ความว้าเหว่ ความรักฉันท์หนุ่มสาว ทำให้ท่านไขว้เขว   รักแรกพบ (Love at First Sight) เกิดขึ้นได้ แต่เกิดได้เฉพาะกับพ่อและแม่ซึ่งเห็นลูกแรกคลอดเท่านั้น  จึงขอให้คิดถึงสังคมไทย คิดถึงพ่อ คิดถึงแม่ก่อนจะตัดสินใจ

สำหรับท่านที่มีคนรักหรือกำลังมีคนรัก โดยมีคนรักที่เป็นคนชาติอื่นที่มิใช่ชาติไทย ขอให้เชิญชวนคนรักกลับไปช่วยสร้างชาติไทยดีกว่า  ไทยเราให้โอกาสกับคนต่างชาติเสมอ  ผล (Impact) ของงานที่ท่านหรือคนรักท่านทำในสหรัฐฯ มีน้อยกว่าผลของงานที่เท่ากันที่ท่านหรือคนรักของท่านทำในไทย

ขอให้หมั่นเตือนตนเสมอว่า ท่านมีหน้าที่อะไร มีพันธะกรณีกับใคร และขอฝากโคลงสี่สุภาพ พร้อมคำแปลฉบับภาษาอังกฤษโดยอดีตนายกรัฐมนตรี ม.ร.ว. เสนีย์  ปราโมช เพื่อเตือนสติท่านทั้งหลายด้วย

วิสูตร  ประสิทธิ์ศิริวงศ์

14 ก.พ.2548