คนในสังคมโลกส่วนใหญ่พูดกันว่า การศึกษาเพื่อความอยู่รอดของชีวิต  การศึกษาเพื่ออาชีพ  การอยู่รอดของชีวิตในความหมายหรือในลักษณะเช่นนี้ มันเป็นการอยุ่รอดในทางวัตถุ เพื่ออาชีพในทางวัตถุแต่อย่างเดียวเท่านั้น ไม่ใช่เป็นการอยู่รอดในทางจิต ทางวิญญาณแต่อย่างใด  แต่คนส่วนใหญ่ในสังคมโลก ก็พอใจในการศึกษาประเภทนี้

การศึกษา เพื่อกำจัดสัญชาตญาณอย่างสัตว์  สัตว์ทุกชนิดครองชีวิตอยู่ตามสัญชาตญาณ ไม่มีการพัฒนาชีวิตให้ดีขึ้น ให้เจริญขึ้นแต่อย่างใด เคยเป็นมาอย่างไร ก็เป็นอยู่อย่างนั้น  กี่ล้าน ๆ ปี ก็ไม่มีการเปลี่ยนแปลงอะไรให้ดีขึ้น ให้เจริญขึ้น  นี่คือสัญชาตญาณของสัตว์  การศึกษาเพื่อกำจัดสัญชาตญาณในลักษณะเช่นนี้ออกไป

การศึกษาตามหลักของพระพุทธศาสนา หมายถึง การฝึก  การฝีกนั้นมี ๒ ฝ่าย ฝ่ายหนึ่งฝึกเพื่อละ  อีกฝ่ายหนึ่งฝึกเพื่อพัฒนา คือฝึกเพื่อละความไม่ดี ความชั่ว ความเลว ความเสื่อมเสีย เป็นต้น ออกไป และฝึกเพื่อพัฒนาความดีงาม ความเจริญต่าง ๆ เป็นต้น ให้เกิด ให้มีขึ้น  การศึกษาตามหลักของพระพุทธศาสนานี้ เป็นการศึกษาตามไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ ปัญญา เพื่อว่ามนุษย์จะได้รับสิ่งที่ดี่ที่สุด ที่มนุษย์ควรจะได้ในขณะนี้และเดี๋ยวนี้ (พุทธทาส)

สังคมไทยของเรา กำลังจะปฏิรูปการศึกษา  ถ้าทุกฝ่ายหวังให้การศึกษาของสังคมไทย ก้าวไปให้สอดคล้องกับวัฒนธรรมของตนเอง ก็น่าจะได้ใช้หลักพุทธศาสนามาพัฒนา และปฏิรูปการศึกษาของสังคมไทย เห็นว่าน่าจะเหมาะสมกับวัฒนธรรมของสังคมไทย และได้ผลในการกำจัดสัญชาตญาณใฝ่ต่ำ (อย่างสัตว์) ให้หมดไป  แล้วพัฒนาความคิดใฝ่สูงให้เจริญยิ่ง ๆ ขึ้นไป นั่นคือเป้าหมายของการศึกษาตามหลักของพระพุทธศาสนา ซึ่งนักปราชญ์ทางพระพุทธศาสนาท่านเรียกกันว่า การศึกษาเพื่อยกวิญญาณของคนให้สูงขึ้นด้วยคุณธรรม

     การศึกษา  เพื่ออะไร  ใครรู้บ้าง

ขอตัวอย่าง  ให้ประจักษ์  เป็นหลักฐาน

อ้างเหตุผล  มาเสริม  เพิ่มพยาน

เพื่อประหาร  ความแคลงใจ  ให้หายไป

     การศึกษา  เพื่อนำมา  ซึ่งความรู้

ไว้เป็นครู  เพื่อฝึกหัด  ดัดนิสัย

พัฒนา  ชีวิต  และจิตใจ

ให้ก้าวไป  ตามกรอบ  อันชอบธรรม

     การศึกษา  ที่ว่านี้  มีประโยชน์

ไม่มีโทษ  ไม่มีภัย  ไม่ใฝ่ต่ำ

ยกจิตใจ  ให้สูงขึ้น  ด้วยคุณธรรม

พระท่านย้ำ  การศึกษา  เพื่อปัญญา

     การศึกษา  แนวนี้  มีคุณมาก

จึงขอฝาก  ให้ทุกคน  ทนศึกษา

เพื่อให้ได้  ความรู้  คู่ธัมมา

แล้วนำมา  รักษาตน  ให้พ้นภัยฯ

คัดลอกจาก ๘๐ เรื่อง ๘๐ รส ๘๐ ปี ชีวานันทะ วัดไทยกรุงวอชิงตัน ดี.ซี โดย ได้รับอนุญาตจาก พระวิเทศธรรมรังษี (หลวงตาชี) ผู้ประพันธ์