Education can be divided into two kinds of knowledge: first is academic knowledge, which will be beneficial to oneself and the country, if applied after completing the course of learning; second is moral knowledge, or Dhamma, that is, learning how to conduct oneself.  Both require wisdom on the part of the learner.  But those who use only the academic knowledge, without moral knowledge, cannot be considered persons of wisdom. (Dec 18, 1970)

Those who lack theories have no academic principles, unlike people with theories, because they do not have the knowledge as the foundation for their work.  But those with theories who never get to practice, or refuse to put theories to practice, are inferior to the theorists who also practice, as the theorists without practice only make themselves and their knowledge irrelevant, unproductive, and unwanted.

No mater how many disciplines one finds in the world, when something needs to created, those disciplines must be used together, or adapted for use.  As in a meal, before dishes are made ready for consumption, several methods are employed, with several steps involved.  Educatiors, therefore, are oblighed to make learners clearly understand that all subjects taught are linked and contributing to one another, both science ard arts.  No discipline can be applied separately or in isolation. (Aug 3, 1978)

ความรู้นั้นสำคัญยิ่งใหญ่ เพราะเป็นปัจจัยให้เกิดความฉลาดสามารถ และความเจริญก้าวหน้า  มนุษย์จึงใฝ่ศึกษากันอย่างไม่รู้จบสิ้น  แต่เมื่อพิเคราะห์ดูแล้ว  การเรียนความรู้ แม้มากมายเพียงใด บางทีก็ไม่ช่วยให้ฉลาดหรือเจริญได้เท่าไรนัก  ถ้าหากเรียนไม่ถูกถ้วน ไม่รู้จริงแท้  การศึกษาหาความรู้จึงสำคัญตรงที่ว่า ต้องศึกษาเพื่อให้เกิด "ความฉลาดรู้" คือรู้แล้ว สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้จริง ๆ โดยไม่เป็นพิษเป็นโทษ  การศึกษาเพื่อความฉลาดรู้ มีข้อปฏิบัติที่น่าจะยึดเป็นหลักอย่างน้อยสองประการ  ประการแรก เมื่อจะศึกษาสิ่งใดเรื่องใดให้รู้จริง ควรจะได้ศึกษาให้ตลอด ครบถ้วนทุกแง่ทุกมุม  ไม่ใช้เรียนรู้แต่เพียงบางส่วนบางตอน  หรือเพ่งเล็งเฉพาะแต่เพียงบางแง่บางมุม  อีกประการหนึ่ง ซึ่งจะต้องปฏิบัติประกอบพร้อมกันได้วยเสมอ คือต้องพิจารณาศึกษาเรื่องนั้น ๆ ด้วยความคิดจิตใจที่ตั้งมั่นเป็นปรกติ และเทียงตรงเป็นกลาง ไม่ยอมให้รู้เห็นและเข้าใจตามอำนาจความเหนี่ยวนำของอคติ ไม่ว่าจะเป็นอคติฝ่ายชอบหรือฝ่ายชัง  มิฉะนั้น ความรู้ที่เกิดขึ้นจะไม่เป็นความรู้แท้  หากแต่เป็นความรู้ที่ถูกอำพรางไว้ หรือที่คลาดเคลื่อนวิปริตไปต่างๆ จะนำไปใช้ให้เป็นประโยชน์จริง ๆ โดยปราศจากโทษไม่ได้ 

Knowledge is of utmost importance, as it forges wisdom, ability, and progress.  Thsi is why we humans keep on studying endlessly.  But, pondering on it, sometimes more studying and learning would not result in more wisdom or progress, if the studying is not properly done, and real knowledge is not obtained.  It is therefore essential to study for wisdom, or to learn wisely, that is, learning what can be of real use, with no harm.  The "learn wisely" method is based on two principles: first, a thorough study of a subject, not just some parts or certain aspects, and second, what needs to be always kept in mind, is impartiality, without influences, good or bad.  Otherwise, the knowledge will be veiled or distorted and cannot be applied beneficially, without harm. (Jun 22, 1981)

No academic knowledge can be acquired all at once.  One has to gradually accumulate the knowledge until it is broad-based and comprehensive.  In learning, it is necessary gradually to build up what is learnt, as the base for higher and more in-depth knowledge.  (Jun 30, 1976)

". . . คุณสมบัติพื้นฐานที่จําเป็นสําหรับทุกคน นั้น ที่สําคัญได้แก่ความรู้จักผิดชอบชั่วดี
ความละอายชั่วกลัวบาป ความซื่อสัตย์สุจริต ทั้งในความคิดและการกระทํา ความไม่
เห็นแก่ตัว ไม่เอารัดเอาเปรียบผู้อื่นความ ไม่มักง่ายหยาบคาย กับอีกอย่างหนึ่งที่
สําคัญ เป็นพิเศษ คือความขยันหมั่นเพียร..."

Those with academic knowledge must maintain good moral values to make the country survive and prosper.  Those values are conscience -- or knowing right and wrong -- honesty in thought and deed, gratitude to the country and all protagonists, selflessness, non-aggression or no-harassment of others, sincerity and goodwill, and most importantly diligence, doing the work oneself steadfastly, aiming for resulsts.  These qualities are factors that make education complete and beneficial.  (Jun 22, 1979)

"ปัญญา" แปลตามพยัญชนะว่าความรู้ทั่ว ตามอรรถะหมายความได้หลายอย่าง อย่างหนึ่ง คือความรู้ทุกอย่าง ทั้งที่เล่าเรียนจดจำมา ที่พิจารณาใคร่ครวญคิดเห็นขึ้นมา และที่ได้ฝึกฝนอบรมให้คล่องแคล่วชำนาญขึ้นมาในตัวเอง อีกอย่างหนึ่ง เมื่อมีความรู้ความจัดเจนชำนาญในวิชาต่าง ๆ ดังว่า จะยังผลให้เกิดเป็นความเฉลียวฉลาดขึ้นในตัวบุคคล แต่ประการสำคัญคือความรู้ที่ผนวกกับความเฉลียวฉลาดนั้น จะรวมกันเป็นความสามารถพิเศษขึ้น คือความรู้จริงรู้แจ้งชัด รู้ตลอดในสิ่งที่ได้มีโอกาสศึกษา ซึ่งจะให้ผลต่อไปเป็นความรู้เท่าทัน เป็นต้นว่ารู้เท่าทันความคิด จริต ทฤษฎี และเจตนาของคนทั้งปวงที่สมาคมด้วย รู้เท่าทันเหตุการณ์ สภาพการณ์ทั้งหลายที่ผ่านพบ เมื่อรู้เท่าทันแล้ว ก็จะรู้จะเห็นแนวทางและวิธีการ ที่จะหลีกให้พ้นอุปสรรคปัญหา และความเสื่อม ความล้มเหลวทั้งปวงได้ แล้วดำเนินไปตามทางที่ถูกต้องเหมาะสม จนบรรลุความสำเร็จและความเจริญวัฒนาที่มุ่งหมายไว้

Wisdom can be defined as all knowledge, from learning, observation, contemplation, and self-training.  With knowledge and expertise in certain fields, intelligence is attained by a person.  More importantly, the knowledge and the intelligence combined result in a special ability, that is a thorough and complete knowledge, making one fully aware of the thoughts, behavior, theories, and intentions of others that one is in contact with.  With such insight, one can avoid obstacles, problems, and pitfalls, and proceed on an appropriate path towards success. (Jul 14, 1978)

Knowledge and thought, if we consider them carefully - the thought leads the knowledge: that is, the thought must be formed before the knowledge can be applied.  But thoughts differ.  It can be the thinking for progress or thinking for disaster.  The thinking for progress must be firmly based on neutrality and impartiality, not biased or influenced by prejudices.  It must be based on sincerity and rationality, so that the real objectives and benefits of the operation can be set, along with the means to achieve the goal.  It is only when such appropriate thoughts are formed that academic knowledge can be brought to full and real use, for complete benefits, success, and progress with full efficiency. (Oct 26, 1978)

พระบรมราโชวาท ปีพุทธศักราช ๒๕๒๖

         การทำงานสร้างเกียรติยศขื่อเสียงและความเจริญก้าวหน้า นอกจากจะต้องใช้วิชาความรู้ที่ดีแล้ว แต่ละคนยังต้องมีจิตใจที่มั่นคงในความสุจริตและมุ่งมั่นต่อความสำเร็จเป็นรากฐานรองรับ กับต้องอาศัยกุศโลบายหรือวิธีการอันแยบคายในการประพฤติปฏิบัติเข้าประกอบอีกหลายประการ. ประการแรก ได้แก่การสร้างศรัทธาความเชื่อถือในงานที่กระทำ ซึ่งเป็นพละกำลังส่งเสริมให้เกิดความพอใจและความเพียรพยายามอย่างสำคัญ ในอันที่จะทำการงานให้บรรลุผลเลิศ. ประการที่สอง ได้แก่การไม่ประมาทปัญญาความรู้ ความฉลาดสามารถทั้งของตนเองทั้งของผู้อื่น ซึ่งเป็นเครื่องช่วยทำงานได้ก้าวหน้า กว้างไกล. ประการที่สาม ได้แก่ การตามรักษาความจริงใจ ทั้งต่อตัวเอง ซึ่งเป็นเครื่องทำให้ไว้วางใจร่วมมือกัน และทำให้งานสำเร็จได้โดยราบรื่น. ประการที่สี่ ได้แก่การกำจัดจิตใจที่ต่ำทราม รวมทั้งสร้างเสริมความคิดจิตใจที่สะอาดเข้มแข็ง ซึ่งจะช่วยให้ฝักใฝ่แต่ในการที่จะปฏิบัติดี ให้เกิดความก้าวหน้า. ประการที่ห้า ได้แก่การรู้จักสงบใจ ซึ่งเป็นเครื่องช่วยให้ยั้งคิดได้ในเมื่อมีเหตุทำให้เกิดความหวั่นไหวฟุ้งซ่าน และสามารถพิจารณาแก้ไขปัญหาได้โดยถูกต้อง. คุณสมบัติหรือคุณธรรมที่กล่าวแล้ว ทั้งที่เป็นส่วนรากฐาน ทั้งที่เป็นส่วนวิธีการ ต่างเป็นเหตุเป็นผลอาศัยกัน และเกื้อกูลส่งเสริมกันอยู่ทั้งหมด จะอาศัยเพียงข้อหนึ่งข้อใด หรือเพียงบางส่วนบางข้อมิได้ เพราะจะไม่ช่วยให้เกิดผลหรือได้ผลน้อย. ดังนั้น จึงจำเป็นที่จะต้องพยายามอบรมสร้างเสริมให้บริบูรณ์ขึ้นแต่ละข้อ และทุกข้อ. เมื่อคุณสมบัติดังกล่าวประชุมพร้อมกันขึ้นแล้ว จึงจะบันดาลผลเลิศให้เกิดขึ้นสมบูรณ์บริบูรณ์ เป็นประโยชน์ช่วยตัวช่วยผู้อื่นได้อย่างแท้จริง.

พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน
วันที่ ๐๕ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๒๖

พระบรมราโชวาท ปีพุทธศักราช ๒๕๒๘

         การทำงานให้สำเร็จขึ้นอยู่กับความสามารถสองอย่างเป็นสำคัญ คือสามารถในการใช้วิชาความรู้อย่างหนึ่ง สามารถในการประสานสัมพันธ์กับผู้อื่นอีกอย่างหนึ่ง. ทั้งสองประการนี้ ต้องดำเนินคู่กันไป และจำเป็นต้องกระทำด้วยความสุจริตกาย สุจริตใจ ด้วยความคิดความเห็นที่เป็นอิสระปราศจากอคติ และด้วยความถูกต้องตามเหตุตามผลด้วย จึงจะช่วยให้งานบรรลุจุดหมายและประโยชน์ที่พึงประสงค์โดยครบถ้วยแท้จริง.

พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน
วันที่ ๗ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๒๘

พระบรมราโชวาท ปีพุทธศักราช ๒๕๓๐

         ข้าราชการที่สามารถต้องมีความรู้ครบสามส่วน คือ ความรู้วิชาการ ความรู้ปฏิบัติการ และความรู้คิดอ่านตามเหตุผลตามความเป็นจริง ต้องมีความจริงใจ และความบริสุทธิ์ใจในงาน ในผู้ร่วมงาน ในการรักษาระเบียบแบบแผน ความดีงาม ความถูกต้องทุกอย่างในแผ่นดิน ต้องมีความสงบและหนักแน่นทั้งในกาย ในใจ ในคำพูด ต้องสำรวจดูความบกพร่องของตนเองอยู่สมำเสมอ และปฏิบัติแก้ไขเสียโดยเร็ว ไม่ปล่อยให้เจริญงอกงาม ทำความเสียหายให้แก่การกระทำ ความคิดและการงาน.

พระตำหนักภูพิงคราชนิเวศน์
วันที่ ๒ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๓๐

พระบรมราโชวาท ปีพุทธศักราช ๒๕๓๒

         เมื่อทำงาน ต้องมุ่งถึงจุดหมายที่แท้ของงาน งานจึงจะสำเร็จได้รับประโยชน์ครบถ้วน ทั้งประโยชน์ของงานและประโยชน์ของผู้ทำ ถ้าทำงานเพื่อจุดมุ่งหมายอื่นๆ เช่นเพื่อประโยชน์ส่วนตัว แม้จะได้ผลมากมายเพียงใด งานก็ไม่สำเร็จ แต่ทำให้เสียทั้งงานเสียทั้งคน.

พระตำหนักภูพิงคราชนิเวศน์
วันที่ ๙ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๓๒

พระบรมราโชวาท ปีพุทธศักราช ๒๕๓๕

         ความรู้ที่ถูกต้องแม่นยำ ทั้งทางลึกและกว้างประการหนึ่ง ความคิดเห็นที่เป็นสัมมาทิฐิ ถูกต้องด้วยเหตุผลหลักวิชาและความชอบธรรม ประการหนึ่งความสามารถในการปฏิบัติกิจการงานให้สำเร็จผลตรงตามจุดมุ่งหมาย อีกประการหนึ่ง เป็นปัจจัยสำคัญของการทำงาน. ผู้ปฏิบัติราชการโดยอาศัยปัจจัยสามส่วนนี้โดยครบถ้วนสม่ำเสมอ จะประสบความสำเร็จและความเจริญรุ่งโรจน์ ทั้งจะทำให้ราชการและชาติบ้านเมืองพัฒนาก้าวหน้าไปได้ด้วยความมั่นคงสวัสดี.

ภูพิงคราชนิเวศน์
วันที่ ๖ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๓๕

ระบรมราโชวาท ปีพุทธศักราช ๒๕๓๘

         การปฏิบัติราชการให้สำเร็จผลที่พึงประสงค์นั้น นอกจากจะอาศัยความรู้ความสามารถในทางวิชาการแล้วแต่ละบุคคลยังจะต้องมีรากฐานทางจิตใจที่ดี คือความหนักแน่นมั่นคงในสุจริตธรรม และความมุ่งมั่นที่จะปฏิบัติหน้าที่ให้จนเสร็จ ทั้งต้องมีกุศโลบายหรือวิธีการอันแยบคายในการปฏิบัติงานประกอบกันพร้อมด้วย จึงจะสัมฤทธิ์ผลที่แน่นอนและบังเกิดประโยชน์อันยั่งยืนทั้งแก่ตนเองและแผ่นดิน.

พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน
วันที่ ๓๑ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๓๘

พระบรมราโชวาท ปีพุทธศักราช ๒๕๔๒

         ความเจริญของประเทศชาติเป็นความเจริญส่วนรวม ซึ่งเกิดจากผลงานหรือผลของการกระทำของคนทั้งชาติ. ข้าราชการผู้ปฏิบัติบริหารงานของแผ่นดินควรจะได้คำนึงในข้อนี้ให้มาก พิจารณาให้เห็นความสำคัญของผู้อื่น ให้รู้จักนับถือผู้อื่น ใช้ความมีเหตุผลและความร่วมมือกัน ในการปฏิบัติบริหารงานทั้งปวง เพื่อสร้างสรรค์ความเจริญก้าวหน้าให้แก่ตนเอง และจรรโลงประเทศชาติของเราให้ดำรงมั่งคงอยู่ตลอดไป.

พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน
วันที่ ๓๐ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๔๒