ถาม-ตอบ เรื่องไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 เอช 1 เอ็น 1

โดยนายแพทย์กรีฑา อภิบุณโยภาส

คำถาม คำตอบ

ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 เอช 1 เอ็น 1

                                                              (2009 H1N1 Flu หรือ Novel H1N1 Flu)                                                              

ความรู้ทั่วไป

• อุบัติการณ์ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 สำคัญอย่างไร

  การระบาดของโรคไข้หวัดใหญ่ในหมู (Swine flu) ที่เกิดขึ้นในประเทศแม็กซิโกและเชื้อไวรัส กลายพันธุ์มาเป็นไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ ทำให้สามารถเกิดโรคในคน และการแพร่ระบาดจากคนสู่คนได้อย่างรวดเร็ว ส่งผลให้องค์การอนามัยโลก (WHO) ประกาศระดับความรุนแรงของการแพร่ระบาดเป็นระดับ 6 ซึ่งเป็นระดับความรุนแรงและอันตรายสูงสุดที่เชื้อไวรัสนี้สามารถแพร่ระบาดไปทั่วโลก (Pandemic) รัฐบาลและประชากรทั่วโลกมีความห่วงใยว่าโรคอุบัติใหม่นี้จะร้ายแรงถึงขั้นที่จะคร่าชีวิตคนทั่วโลกอย่างที่เคยปรากฎมาแล้วในอดีต จึงมีการตื่นตัวที่จะต้องขวนขวายเรียนรู้ถึงพฤติกรรมของเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่นี้ เพื่อจะได้หามาตรการการป้องกันและระงับไม่ให้มีการแพร่ระบาดจนถึงระดับที่ควบคุมไม่ได้และเพื่อให้มีการสูญเสียชีวิตน้อยที่สุด

• เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่มีกี่ชนิด

  เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่มี 3 ชนิด

  Influenza A เป็นไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่พบบ่อยที่สุด ก่อให้เกิดโรครุนแรงที่สุดและเป็นสาเหตุของการระบาดทั่วโลกในอดีต สามารถทำให้เกิดโรคในคน สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม และสัตว์ปีก

  Influenza B ก่อให้เกิดโรคในคนเท่านั้น เป็นสาเหตุของการระบาดขนาดย่อม

  Influenza C พบไม่บ่อยและก่อให้เกิดโรคไม่รุนแรงในคน เป็นไวรัสที่ไม่ค่อยมีการเปลี่ยนแปลง

• ไข้หวัดใหญ่ที่เกิดในหมู (Swine Flu) คืออะไร

  ไข้หวัดใหญ่ที่เกิดในหมู ก็คือ Influenza A (H1N1) ที่พบในขณะนี้ เป็นเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดโรคทางระบบหายใจในหมูและเกิดการระบาดในหมู หมูที่เป็นโรคจะมีอาการจามไอ น้ำมูกไหล หายใจลำบาก และเบื่ออาหาร คล้ายอาการที่แสดงในคน ถ้าหากเชื้อไวรัสไข้หวัดหมูไม่มีการกลายพันธุ์ ก็จะทำให้เกิดโรคในคนได้ยาก คนที่อยู่ใกล้ชิดและมีการสัมผัสกับหมูก็จะมีโอกาสติดเชื้อไวรัสไข้หวัดหมูได้ง่ายกว่า

• ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 (New H1N1 Flu) มีส่วนคล้ายไข้หวัดหมู (Swine Flu) อย่างไร

  ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่เป็น Influenza A (H1N1) และจากการทดสอบพบว่าเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่นี้มีชิ้นส่วนพันธุกรรม (Gene) หลายอย่างคล้ายคลึงกับชิ้นส่วนพันธุกรรมที่พบในเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ในหมู แต่มีส่วนแตกต่างที่ว่ามีชิ้นส่วนพันธุกรรมที่พบในเชื้อไวรัสที่เกิดในสัตว์ปีกและที่เกิดในคนผสมอยู่ด้วย

การเกิดโรคและการระบาด

• ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 ทำให้เกิดโรคในหมูหรือไม่

  ขณะนี้ในสหรัฐอเมริกายังไม่พบเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่นี้เกิดในหมู

• การแพร่เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 เกิดได้อย่างไร

  การแพร่เชื้อเกิดขึ้นเหมือนกับการแพร่เชื้อไข้หวัดใหญ่ธรรมดาตามฤดูกาล โดยที่ผู้ป่วยไอ จาม หรือพูด ละอองเชื้อไวรัสกระจายไปในอากาศ เราหายใจสูดเชื้อไวรัสเข้าไปในระบบทางหายใจโดยตรง หรือจากการสัมผัสสิ่งต่างๆ ที่มีเชื้อไวรัสเกาะติดอยู่ เช่น โทรศัพท์ คีย์บอร์ด ลูกบิดประตู พื้นโต๊ะ ของเล่น ของใช้ แล้วนำเชื้อไวรัสเข้าสู่ร่างกาย ทางตา จมูกและทางปาก

• ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 ติดต่อจากการรับประทานหรือสัมผัสเนื้อหมูได้หรือไม่

   คำตอบก็คือ ไม่ แต่การรับประทานเนื้อหมูที่ปรุงสุกจะปลอดจากโรคอย่างอื่น

• ช่วงระยะไหนที่ผู้ป่วยสามารถแพร่เชื้อถึงผู้อื่นได้มากที่สุด

  ระยะติดต่อของโรคเริ่มตั้งแต่หนึ่งวันก่อนผู้ป่วยมีอาการ ถึง 7 วัน ภายหลังจากมีอาการป่วย

• เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่สามารถมีชีวิตอยู่บนผิวพื้นที่ต่างๆ ได้นานเท่าไร

  เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่สามารถเกาะอยู่บนผิวพื้นที่ต่างๆ นานถึง 8 ชั่วโมง ก่อนที่จะหมดสมรรถภาพทำให้เกิดโรค

• สิ่งอะไรที่สามารถฆ่าเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่

  เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ สามารถถูกทำลายด้วยความร้อน อุณหภูมิ 167-212 องศาฟาเรนไฮด์ และสารเคมีฆ่าเชื้อ เช่น คลอรีน ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ สบู่ สารไอโอดีน และ แอลกอฮอล์

• น้ำเป็นพาหนะแพร่เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ได้หรือไม่

  น้ำดื่มสาธารณะ น้ำจากสระว่ายน้ำ สปา สวนสนุก และน้ำพุ ที่มีสารฆ่าเชื้อ เช่น สารคลอรีน ที่มีความเข้มข้นในระดับมาตรฐาน จะสามารถระงับการแพร่กระจายเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ได้

อาการแสดง

• อาการแสดงของไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009ในคนเป็นอย่างไร

  คนที่ติดเชื้อไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 จะแสดงอาการ ไข้ ไอ จาม เจ็บคอ คัดจมูก น้ำมูกไหล ปวดเมื่อยตามตัว ปวดศรีษะ หนาวสั่น อ่อนเพลีย อาจมีอาการ คลื่นไส้ อาเจียน และท้องเดิน คล้ายอาการแสดงของไข้หวัดใหญ่ธรรมดา

• ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 มีความรุนแรงอย่างไร

  ขณะนี้เรายังไม่ทราบถึงความรุนแรงของเชื้อไวรัสชนิดนี้ ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคของสหรัฐฯ (CDC) กำลังศึกษาถึงพฤติกรรมความรุนแรง การแพร่ระบาด และภาวะแทรกซ้อนของเชื้อไวรัสชนิดนี้อยู่

การป้องกันรักษา

• เราจะมีการป้องกันไม่ให้เกิดโรคได้อย่างไร

  ขณะนี้เรายังไม่มีวัคซีนฉีด หรือพ่นเพื่อป้องกันไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 นี้ แต่การปฏิบัติตนในชีวิตประจำวันที่ถูกต้องตามสุขลักษณะ จะช่วยระงับการแพร่กระจายและการติดเชื้อได้ไม่มากก็น้อย เช่น

             -  การปิดปากและจมูกด้วยกระดาษเช็ดมือเวลาไอหรือจาม แล้วกำจัดกระดาษที่ใช้แล้วทุกครั้ง

             -  ล้างมือบ่อยๆ ด้วยน้ำและสบู่ อาจใช้สิ่งอื่นที่มีสารแอลกอฮอล์ ในลักษณะกระดาษเช็ดมือ หรือของเหลว (Hand Sanitizer) สำหรับชำระล้างมือแทนน้ำ และสบู่

             -  หลีกเลี่ยงการสัมผัส ตา จมูก และปากด้วยมือ

             -  หลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้ชิดกับผู้ป่วย

             -  ถ้ามีอาการป่วย ควรอยู่กับบ้าน อย่างน้อยเจ็ดวันภายหลังมีอาการแสดงหรือจนกระทั่งอาการแสดงหายแล้ว 24 ชั่วโมง สุดแต่กรณีไหนจะนานกว่า เพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อถึงผู้อื่น

             -  ถ้ามีอาการป่วยหนัก ซึ่งอาจเกิดจากภาวะแทรกซ้อนก็ควรปรึกษาแพทย์ทันที หรือไปให้แพทย์ตรวจ เพื่อรับการรักษาตามความเหมาะสม

• อาการแสดงอะไรบ้างที่เตือนว่าเป็นภาวะฉุกเฉิน

  อาการเตือนที่จะต้องไปหาแพทย์ด่วน ได้แก่

          ก.  ผู้ป่วยเด็ก ที่มีอาการแสดง ดังนี้

               -  หายใจถี่ หรือ หายใจลำบาก

               -  ผิวหนังหรือริมฝีปากเปลี่ยนสี ค่อนข้างเป็นสีน้ำเงิน

               -  ไม่สามารถดื่มน้ำได้เพียงพอ

               -  มีอาการอาเจียนมาก

               -  ปลุกไม่ตื่น หรือไม่มีปฎิกริยาโต้ตอบ

               -  มีอาการหงุดหงิด ถึงขั้นไม่อยากให้อุ้ม

               -  ภายหลังอาการไข้หวัดใหญ่ทุเลาแล้ว เกิดอาการไข้และไอขึ้นอีกเป็นระลอกสอง

         ข.  ผู้ป่วยผู้ใหญ่ ที่มีอาการแสดง ดังนี้

               -  หายใจลำบากหรือหอบ

               -  เจ็บหน้าอกหรือหน้าท้อง

               -  เวียนศรีษะอย่างฉับพลัน

               -  มีอาการสับสน

               -  อาเจียนมากอย่างต่อเนื่อง

               -  ภายหลังอาการไข้หวัดใหญ่ทุเลาแล้ว เกิดอาการไข้และไอขึ้นอีกเป็นระลอกสอง

  คนกลุ่มไหนถือว่ามีความเสี่ยงสูง

                  ขณะนี้ให้ถือว่าคนที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากไข้หวัดใหญ่ธรรมดา เป็นผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเป็นไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 นี้ ได้แก่

                -  เด็กอายุต่ำกว่า 5 ขวบ ถ้าอายุต่ำกว่า 2 ขวบ จะยิ่งมีความเสี่ยงสูงสุดจากภาวะแทรกซ้อน

                -  ผู้ใหญ่ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป

                -  ผู้ที่มีโรคเรื้อรัง เช่น โรคปอด หัวใจ ตับ ไต โรคทางเลือด ระบบประสาท และโรคเบาหวาน

                -  ผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันต่ำผิดปกติ อาจจากการรับประทานยา หรือเป็นโรคเอดส์

                -  หญิงตั้งครรภ์

                -  คนอายุต่ำกว่า 19 ปี และกำลังรับประทานยาจำพวกแอสไพรินระยะยาว

                -  ผู้อาศัยอยู่ในสถานพยาบาล และสถานรักษาโรคเรื้อรัง

  การรักษา

          ยาที่ใช้รักษาไข้หวัดใหญ่มี 2 กลุ่ม คือ

            1. ยากลุ่ม Adamantane ซึ่งมีตัวยา 2 ตัว ได้แก่

                -   Amantadine

                -   Rimantadine

          ยากลุ่มนี้มีฤทธิ์ต่อไวรัสไข้หวัดใหญ่ ชนิด A เท่านั้น เป็นยาที่มีผลข้างเคียงค่อนข้างมาก และเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่จะมีการดื้อยากลุ่มนี้อย่างรวดเร็วระหว่างการรักษา จึงไม่แนะนำให้ใช้ยากลุ่มนี้

           2.  ยากลุ่ม Neuraminidase inhibitor เป็นยาที่องค์การอาหารและยาแนะนำให้ใช้รักษาและป้องกัน

  ไข้หวัดใหญ่ ชนิด A และ B ในขณะนี้ มีตัวยา 2 ตัว ได้แก่

                - Oseltamivir (Tamiflu) เป็นยาที่สามารถใช้ได้ตั้งแต่เด็กอ่อนถึงผู้ใหญ่ มีตัวยาทั้งที่เป็นเม็ดและเป็นน้ำ

  ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุด คือ อาการคลื่นไส้ อาเจียน นอกจากนั้นในเด็กอาจมีอาการปวดท้อง เลือดกำเดาออก ปัญหาเรื่องหู และโรคตาแดง

               - Zanamivir (Relenza) เป็นยาที่ใช้ได้เฉพาะในผู้ป่วยอายุไม่ต่ำกว่า 5 ปี มีตัวยาเป็นเบบชนิดพ่นเท่านั้น และไม่แนะนำให้ใช้ในคนที่เป็นโรคปอดเรื้อรัง เช่น โรคหืด หรือผู้ป่วยในสถานพยาบาล และผู้ที่มีอาการแพ้สารแลคโตส ผลข้างเคียง คือ เพิ่มความเสี่ยงของอาการหายใจลำบาก ในเด็กวัยเล็กและวัยรุ่น อาจมีความเสี่ยงสูงขึ้นจากอาการชัก อาการสับสน ความประพฤติผิดปกติ ซึ่งอาจเกิดจากไข้หวัดใหญ่ในระยะแรก